Đi làm: ngoài vì tiền, còn vì đâu?

NGỌN NGÀNH NGHỀ - CHỌN NGHỀ

ĐI LÀM: NGOÀI VÌ TIỀN, CÒN VÌ ĐÂU?

Động lực đi làm: Từ những câu chuyện hài hước

Anh Tạ Quốc Kỳ Nam – một gương mặt khá quen thuộc với các bạn trẻ trên nhiều cương vị (Thiết kế sách tại NXB Nhã Nam, phó Giám đốc Sáng tạo tại Vietcetera, Thiết kế phim tự do, …) có một câu nói gây bão xu hướng trong thời gian vừa qua:

“Nghề chọn người chứ người không ai chọn đi làm”. 

Bên cạnh đó, những hình ảnh hài hước về việc dậy sớm đi làm luôn khiến giới trẻ dậy sóng khi mô tả chính xác cảm giác của họ mỗi buổi sáng, trong đó, lý do khiến mọi người thức dậy là việc có tài chính để trang trải nhu cầu của bản thân dù công việc khiến họ rất áp lực.

Động lực khiến bạn choàng tỉnh mỗi sáng (Nguồn: Facebook Vẽ Bậy)

 

Trong đó, tài chính thường là động lực hàng đầu (Nguồn: Facebook Mèo Múp’s House)

 

Áp lực tài chính này cũng được các nghệ sĩ đề cập khá nhiều trong các sản phẩm âm nhạc đại chúng và âm nhạc độc lập (Indie).  Trong số đó có thể kể đến bài hát Cho Không (Nghệ sĩ Suboi), Mấy Khi (Ban nhạc Ngọt), Mang Tiền về cho mẹ (Nghệ sĩ Đen Vâu), … 

 

Đến những câu chuyện thực tế

Khi công việc không còn đem lại động lực tích cực, hiện tượng “Zombie công sở” (Zombie Office) – đây là từ khóa chỉ những người nhân viên không nỗ lực cho công việc. Họ không gắn bó với công ty, nhưng lại không có ý định nghỉ việc. Từ đó, những zombie này lan truyền những ảnh hưởng tiêu cực và “hạ gục” những nhân viên khác bằng thái độ và hành vi tiêu cực. 

Khảo sát của công ty Anphabe về mức độ gắn kết của 26,000 người Việt Nam với công ty, trong đó 67%  người có mức độ gắn kết từ thấp đến rất thấp vẫn lựa chọn ở lại công ty. 

 

Động lực nào ta đi làm mỗi ngày?

Có ba người thợ xây đang xếp gạch thành từng chồng vuông vức,  một người đến hỏi họ đang làm gì, cả ba trả lời như sau:

Người đầu tiên đáp: Tôi đang xếp gạch. 

Người thứ hai đáp: Tôi đang xây nhà thờ. 

Người thứ ba đáp: Tôi đang xây một ngôi nhà phụng sự Chúa. 

Người thứ nhất nhìn công việc thuần túy dưới góc độ những nhiệm vụ cần làm, người thứ hai nhìn nhận theo góc độ nghề nghiệp, và người thứ ba cảm thấy công việc là một sứ mệnh to lớn. Rõ ràng ta có thể thấy được tình yêu và động lực của người thứ ba là to lớn nhất, điều đó có thể dẫn đến việc anh ta sẽ cảm thấy hài lòng hơn so với hai người đồng nghiệp của mình. 

Câu chuyện này khiến người viết liên tưởng đến Thuyết Động lực của  Edward Deci và Richard Ryan, trong đó nêu rõ hai xu hướng: 

  • Động lực Nội sinh (Intrinsic Motivation) xuất phát từ mong muốn bên trong bản thân và niềm vui thuần túy khi làm việc. 
  • Động lực Ngoại sinh (Extrinsic Motivation) bắt nguồn từ các nguyên nhân bên ngoài và kết quả của công việc bạn làm được nhìn nhận như thế nào. 

Theo nghiên cứu, động lực nội sinh sẽ bền vững và phát triển cá nhân tốt hơn động lực ngoại sinh. Theo quan điểm cá nhân, việc quá thiên về một trong hai kiểu động lực này gây ra nhiều mâu thuẫn ở các bạn trẻ. 

  • Nếu các bạn trẻ nghe theo lời khuyên “Hãy cứ chạy theo đam mê” – điều này tạo cho các bạn nhiều động lực nội sinh , nhưng nếu phớt lờ những động lực ngoại sinh như tài chính, danh tiếng, sự công nhận thì động lực nội sinh cũng dẫn trở nên mai một, điều này có thể gây ra tác dụng ngược khiến các bạn đánh mất tình yêu ban đầu. 
  • Ngược lại, nếu chỉ có động lực ngoại sinh, chúng ta quẩn quanh bên những gánh nặng cơm áo gạo tiền và sự công nhận từ người khác. Điều này lại khiến chúng ta dần đánh mất bản thân và kết nối với công việc. 

Để đi làm hạnh phúc

Câu trả lời nằm ở sự cân bằng giữa động lực nội sinh và ngoại sinh. 

Nếu động lực đi làm hiện tại của bạn đang là động lực ngoại sinh, hãy kết nối với bản thân bằng những câu hỏi như sau: 

  1. Công việc này giúp ích gì cho bản thân và xã hội? 
  2. Mình có thể thay đổi cách thức làm việc như thế nào để công việc trở nên hấp dẫn hơn? 
  3. Đâu là những kỹ năng mình có thể học thêm từ công việc? 

Nếu động lực đi làm hiện tại của bạn đến từ động lực nội sinh, xin chúc mừng bạn vì sự may mắn này, tuy nhiên, bạn có thể học thêm những kiến thức và kỹ năng để nâng cao động lực ngoại sinh như cách quản lý tài chính, cách thiết lập các kết nối mới, cách xây dựng dự án phụ, …  

Mặt khác nếu công việc không còn thật sự phù hợp, bạn có thể cân nhắc thay đổi công việc của mình, như cách anh Nguyễn Đình Giang sau khi nhận ra mình không hứng thú với ngành Ngân hàng đã lựa chọn rẽ lối làm Marketing tại Dentsu & Redder.

 

Nếu tình huống mất động lực với nghề chỉ là tạm thời, điều mình muốn nhắn gửi đến các bạn là tinh thần “Đừng chỉ làm thứ bạn yêu, hãy yêu thứ bạn làm” (Do what you love and love what you do) bằng cách cải tiến công việc liên tục để tạo ra nhiều động lực mới. 

Nguồn tham khảo:

  1. https://www.verywellmind.com/what-is-self-determination-theory-2795387 
  2. https://www.anphabe.com/discussions/questions-answers/q/nguoi-di-lam-vi-sao-ban-thuc-day-di-lam-moi-buoi-sang/26118/answer 
  3. https://www.verywellmind.com/differences-between-extrinsic-and-intrinsic-motivation-2795384 


Khi nào nên bắt đầu Dự án phụ (Side Project) của chính mình?

Dự án phụ (Side Project) là dự án được thực hiện ngoài công việc chính thức. Dự án phụ rất đa dạng, có thể không liên quan đến công việc chính thức của bạn. 

Một vài ví dụ về Dự án phụ (Side Project)

Dự án phụ có thể bắt đầu từ những hành động rất đơn giản như tạo một trang blog, podcast, đăng ký công việc tình nguyện, hoặc thực hiện một điều hay ho mà bạn đã ấp ủ từ lâu. Trên thế giới, có rất nhiều dự án phụ đã được sáng tạo và trở thành công cụ tuyệt vời, có thể kể đến: 

– Joel Gascoigne đã làm việc toàn thời gian với tư cách là một nhà phát triển web tự do khi anh bắt đầu Buffer, công cụ lập kế hoạch truyền thông xã hội nổi tiếng. 

– Paul Buchheit đã xây dựng Gmail như một dự án phụ khi làm việc tại Google. 

– Tom Preston-Werner và Friends đã xây dựng GitHub khi đang là  nhà phát triển phần mềm. 

– Amir Salihefendic là một sinh viên toàn thời gian và nhà phát triển phần mềm tự do khi lần đầu tiên thành lập Todoist để quản lý danh sách việc cần làm ngày càng dài lê thê của mình. 

Nhà sáng lập Todoist cũng khóc vì deadline như chúng ta (Nguồn: Todoist)

 

Để hiểu thêm về Dự án phụ, bạn có thể tìm kiếm trên Google từ khóa side project ideas, hoặc tìm hiểu về những dự án phụ nổi tiếng

Tại sao bạn nên có Dự án phụ? 

  1. Tăng niềm vui, kỹ năng sáng tạo và giải quyết vấn đề

Việc đắm chìm trong chỉ một công việc chính có thể khiến bạn cạn kiệt năng lượng sáng tạo và quẩn quanh trong vòng lặp nhàm chán. Chính vì thế việc có một dự án phụ là nơi để bạn có thể thực hiện những công việc khác với những công việc hằng ngày, từ dự án phụ bạn có thể kết nối với nhiều người hơn, từ đó cho ra những ý tưởng mới và niềm vui trong cuộc sống. 

  1. Tăng kỹ năng quản lý dự án

Việc điều hành một dự án cần rất nhiều kỹ năng lãnh đạo, từ việc thiết lập mục tiêu, lập kế hoạch, duy trì và nghiệm thu từ dự án. Thông qua quá trình này, bạn có thể áp dụng kỹ năng lãnh đạo từ dự án phụ vào ngay cả công việc chính thức bạn đang làm. 

Dự án phụ cũng cần một thời gian biểu rõ ràng và sự cam kết (Nguồn: Venngage)

  1. Làm đẹp hồ sơ cá nhân

Một dự án phụ có thể là một minh chứng hoàn hảo trong hồ sơ cá nhân về khả năng của bản thân. Nếu dự án phụ không liên quan đến kỹ năng chuyên môn, đừng lo vì việc có một dự án phụ giúp thể hiện được tính chủ động,  kỹ năng sáng tạo, lãnh đạo, và giải quyết vấn đề. Hãy để dự án phụ nói thay kỹ năng của bạn. 

  1. Mở rộng mạng lưới (Networking) 

Chị Hà Thiên Kim (Meomeotalks) – Chủ nhân kênh Podcast Những câu chuyện làm “Ngành” ban đầu thành lập kênh như một dự án phụ giúp chị sạc lại năng lượng, và dự án phụ này đã trở nên thành công và còn giúp chị kết nối với những khách mời “xịn” trong “ngành” để học thêm những kiến thức chuyên môn mới  và cung cấp chất liệu cho những dự án sáng tạo của mình. 

Những lưu ý khi thực hiện dự án phụ 

  1. Tập trung vào kỹ năng bạn muốn học được thay vì kỳ vọng quá nhiều vào một dự án hoàn chỉnh. 
  2. Hãy chia sẻ dự án phụ với mọi người, bạn có thể tìm được người cùng chí hướng với mình. 
  3. Dành thời gian cam kết cố định cho dự án phụ. 
  4. Dự án phụ là một dự án tạo giá trị, nhưng đừng quên nó cũng là dự án tạo ra niềm vui cho chính bạn. Vì thế cần đặt những cột mốc, và từ bỏ nếu việc thực hiện dự án phụ khiến bạn càng cạn kiệt năng lượng. 

Những câu hỏi dành cho bạn trước khi thực hiện dự án phụ 

  1. Bạn mong muốn học được điều gì từ dự án phụ này? 
  2. Bạn có thời gian đủ để dành cho dự án? 
  3. Liệu còn có cơ hội nào trong công việc chính thức có thể giúp bạn phát triển mà bạn chưa tìm kiếm?
  4. Đâu là những cột mốc cho dự án phụ này? Đâu là những giới hạn không thể vượt qua? 

Nguồn tham khảo

  1. https://blog.doist.com/side-projects/
  2. https://growupwork.com/blog/kien-thuc-ky-thuat/loi-ich-cua-side-project-voi-developer-501
  3. https://dearourcommunity.com/podcast/esp-5-tim-kiem-con-duong-ben-vung-tai-chinh-va-tac-dong-xa-hoi-lau-dai-ho-thai-binh/
  4. https://dearourcommunity.com/podcast/esp-10-doc-sach-de-lam-gi-pham-ngoc-hoang-huy/