Đi làm: ngoài vì tiền, còn vì đâu?

NGỌN NGÀNH NGHỀ - CHỌN NGHỀ

ĐI LÀM: NGOÀI VÌ TIỀN, CÒN VÌ ĐÂU?

Động lực đi làm: Từ những câu chuyện hài hước

Anh Tạ Quốc Kỳ Nam – một gương mặt khá quen thuộc với các bạn trẻ trên nhiều cương vị (Thiết kế sách tại NXB Nhã Nam, phó Giám đốc Sáng tạo tại Vietcetera, Thiết kế phim tự do, …) có một câu nói gây bão xu hướng trong thời gian vừa qua:

“Nghề chọn người chứ người không ai chọn đi làm”. 

Bên cạnh đó, những hình ảnh hài hước về việc dậy sớm đi làm luôn khiến giới trẻ dậy sóng khi mô tả chính xác cảm giác của họ mỗi buổi sáng, trong đó, lý do khiến mọi người thức dậy là việc có tài chính để trang trải nhu cầu của bản thân dù công việc khiến họ rất áp lực.

Động lực khiến bạn choàng tỉnh mỗi sáng (Nguồn: Facebook Vẽ Bậy)

 

Trong đó, tài chính thường là động lực hàng đầu (Nguồn: Facebook Mèo Múp’s House)

 

Áp lực tài chính này cũng được các nghệ sĩ đề cập khá nhiều trong các sản phẩm âm nhạc đại chúng và âm nhạc độc lập (Indie).  Trong số đó có thể kể đến bài hát Cho Không (Nghệ sĩ Suboi), Mấy Khi (Ban nhạc Ngọt), Mang Tiền về cho mẹ (Nghệ sĩ Đen Vâu), … 

 

Đến những câu chuyện thực tế

Khi công việc không còn đem lại động lực tích cực, hiện tượng “Zombie công sở” (Zombie Office) – đây là từ khóa chỉ những người nhân viên không nỗ lực cho công việc. Họ không gắn bó với công ty, nhưng lại không có ý định nghỉ việc. Từ đó, những zombie này lan truyền những ảnh hưởng tiêu cực và “hạ gục” những nhân viên khác bằng thái độ và hành vi tiêu cực. 

Khảo sát của công ty Anphabe về mức độ gắn kết của 26,000 người Việt Nam với công ty, trong đó 67%  người có mức độ gắn kết từ thấp đến rất thấp vẫn lựa chọn ở lại công ty. 

 

Động lực nào ta đi làm mỗi ngày?

Có ba người thợ xây đang xếp gạch thành từng chồng vuông vức,  một người đến hỏi họ đang làm gì, cả ba trả lời như sau:

Người đầu tiên đáp: Tôi đang xếp gạch. 

Người thứ hai đáp: Tôi đang xây nhà thờ. 

Người thứ ba đáp: Tôi đang xây một ngôi nhà phụng sự Chúa. 

Người thứ nhất nhìn công việc thuần túy dưới góc độ những nhiệm vụ cần làm, người thứ hai nhìn nhận theo góc độ nghề nghiệp, và người thứ ba cảm thấy công việc là một sứ mệnh to lớn. Rõ ràng ta có thể thấy được tình yêu và động lực của người thứ ba là to lớn nhất, điều đó có thể dẫn đến việc anh ta sẽ cảm thấy hài lòng hơn so với hai người đồng nghiệp của mình. 

Câu chuyện này khiến người viết liên tưởng đến Thuyết Động lực của  Edward Deci và Richard Ryan, trong đó nêu rõ hai xu hướng: 

  • Động lực Nội sinh (Intrinsic Motivation) xuất phát từ mong muốn bên trong bản thân và niềm vui thuần túy khi làm việc. 
  • Động lực Ngoại sinh (Extrinsic Motivation) bắt nguồn từ các nguyên nhân bên ngoài và kết quả của công việc bạn làm được nhìn nhận như thế nào. 

Theo nghiên cứu, động lực nội sinh sẽ bền vững và phát triển cá nhân tốt hơn động lực ngoại sinh. Theo quan điểm cá nhân, việc quá thiên về một trong hai kiểu động lực này gây ra nhiều mâu thuẫn ở các bạn trẻ. 

  • Nếu các bạn trẻ nghe theo lời khuyên “Hãy cứ chạy theo đam mê” – điều này tạo cho các bạn nhiều động lực nội sinh , nhưng nếu phớt lờ những động lực ngoại sinh như tài chính, danh tiếng, sự công nhận thì động lực nội sinh cũng dẫn trở nên mai một, điều này có thể gây ra tác dụng ngược khiến các bạn đánh mất tình yêu ban đầu. 
  • Ngược lại, nếu chỉ có động lực ngoại sinh, chúng ta quẩn quanh bên những gánh nặng cơm áo gạo tiền và sự công nhận từ người khác. Điều này lại khiến chúng ta dần đánh mất bản thân và kết nối với công việc. 

Để đi làm hạnh phúc

Câu trả lời nằm ở sự cân bằng giữa động lực nội sinh và ngoại sinh. 

Nếu động lực đi làm hiện tại của bạn đang là động lực ngoại sinh, hãy kết nối với bản thân bằng những câu hỏi như sau: 

  1. Công việc này giúp ích gì cho bản thân và xã hội? 
  2. Mình có thể thay đổi cách thức làm việc như thế nào để công việc trở nên hấp dẫn hơn? 
  3. Đâu là những kỹ năng mình có thể học thêm từ công việc? 

Nếu động lực đi làm hiện tại của bạn đến từ động lực nội sinh, xin chúc mừng bạn vì sự may mắn này, tuy nhiên, bạn có thể học thêm những kiến thức và kỹ năng để nâng cao động lực ngoại sinh như cách quản lý tài chính, cách thiết lập các kết nối mới, cách xây dựng dự án phụ, …  

Mặt khác nếu công việc không còn thật sự phù hợp, bạn có thể cân nhắc thay đổi công việc của mình, như cách anh Nguyễn Đình Giang sau khi nhận ra mình không hứng thú với ngành Ngân hàng đã lựa chọn rẽ lối làm Marketing tại Dentsu & Redder.

 

Nếu tình huống mất động lực với nghề chỉ là tạm thời, điều mình muốn nhắn gửi đến các bạn là tinh thần “Đừng chỉ làm thứ bạn yêu, hãy yêu thứ bạn làm” (Do what you love and love what you do) bằng cách cải tiến công việc liên tục để tạo ra nhiều động lực mới. 

Nguồn tham khảo:

  1. https://www.verywellmind.com/what-is-self-determination-theory-2795387 
  2. https://www.anphabe.com/discussions/questions-answers/q/nguoi-di-lam-vi-sao-ban-thuc-day-di-lam-moi-buoi-sang/26118/answer 
  3. https://www.verywellmind.com/differences-between-extrinsic-and-intrinsic-motivation-2795384 


Xu hướng tuyển dụng mới: khi Kỹ năng thay thế Bằng cấp

BẠN SẼ CÓ ĐƯỢC THÔNG TIN GÌ TỪ BÀI VIẾT NÀY?

  • Xu hướng công việc và tuyển dụng đã thay đổi nhanh chóng với yêu cầu nhiều hơn về kỹ năng làm việc thay vì bằng cấp.
  • Các kỹ năng hoàn toàn có thể được chuyển đổi từ công việc này sang một công việc khác.
  • Đây là cơ hội để các bạn trẻ mạnh dạn thử những công việc mới để trao dồi kỹ năng mình quan tâm và chuẩn bị cho công việc mình yêu thích sau này.

KỸ NĂNG – LOẠI TIỀN TỆ MỚI

Những ngày ngồi ghế nhà trường, ai không từng suy nghĩ về công việc mình sẽ làm sau khi tốt nghiệp. Tuy vậy, những suy nghĩ ấy thường chịu nhiều chi phối bởi đủ loại các yếu tố bên ngoài từ gia đình, nhà trường đến xã hội. Chính sự chi phối và áp lực đó, đi kèm với sự băn khoăn to lớn về bản sắc cá nhân khiến nhiều bạn trẻ cảm thấy lạc lối. 

Có lần mình trò chuyện với một anh bạn đã ra trường vài năm còn mình thì đang chuẩn bị tốt nghiệp cấp ba, anh chia sẻ về dự định muốn đi học lại đại học chỉ để học lại cái ngành mà mình thấy thích. Lúc đó, mình vừa cảm thấy bất ngờ và có một chút hoang mang, chuyện gì sẽ xảy ra nếu sau khi học vài năm trời mất nhiều công sức, tiền của từ gia đình, mình lại cảm thấy ngành mình học không hề là cái mình yêu thích? Câu hỏi đó tiếp tục đi với mình dai dẳng trong vài năm kế tiếp. 

Sau nhiều năm đi làm và trải qua một vài công việc khác nhau từ mở công ty riêng thất bại, làm việc cho người khác, đến công việc hiện tại đang làm xoay quanh về xã hội, mình nhận ra rằng cái lo sợ ngày xưa ấy dù rất chính đáng nhưng nó không hề phản ánh được thực tế về công việc trong xã hội. Nếu những thế hệ trước đây, vì nhiều lý do khác nhau, họ thường phải làm đúng cái công việc liên quan đến ngành mình học, thì thế giới công việc hiện tại đã khác đi rất nhiều. Sự đa dạng về ngành nghề và sự linh hoạt trong công việc đã khiến định nghĩa công việc cũng phải thay đổi. Bạn có thể học một ngành này nhưng sau này có thể đi làm và thật sự yêu thích công việc trong một ngành khác, điều này trở nên ngày càng bình thường và phổ biến.  

Quay lại câu chuyện học của mình, với cái ngành Ngôn Ngữ Anh đã chọn và bây giờ đi làm những công việc liên quan về thiện nguyện, xã hội và giới trẻ, thú thật mà nói đây là thứ mình không bao giờ dự tính được. Nhưng sự bất ngờ thường mang đến những điều thú vị cho cuộc sống và giúp mở ra những cơ hội mà chúng ta không bao giờ nghĩ là mình sẽ có. 

Cách đây hơn hai tháng mình có đọc bài viết “Skills are the New Currency” (Kỹ năng – Loại tiền tệ mới) do Ryan Roslansky, CEO của Linkedin, một trang mạng xã hội công việc rất phổ biến hiện nay trên toàn thế giới, chia sẻ về tầm quan trọng việc tuyển dụng thông qua kỹ năng trong tương lai. Nếu Linkedin, một công ty đang nắm trong tay dữ liệu kinh khủng liên quan về thông tin, tương tác về tuyển dụng, cũng như thị trường lao động thế giới chia sẻ về tầm quan trọng của kỹ năng, thì bạn có thể hình dung được xu hướng này khả năng cao sẽ trở thành thực tế trong tương lai không xa. 

VÌ SAO LÀ KỸ NĂNG?

Trong bài viết của mình, Ryan chia sẻ tại Mỹ gần một nửa số sinh viên đại học thất nghiệp sáu tháng sau khi tốt nghiệp trong năm 2020.

Mình nghĩ rằng con số này cũng không quá xa cách với tình hình Việt Nam là mấy, đặc biệt còn có sự ảnh hưởng nặng nề do đại dịch. Ông chia sẻ phân tích cho thấy công việc và các kỹ năng cần thiết để thực hiện công việc đang thay đổi nhanh chóng, vì vậy ngay cả khi bạn có bằng cấp, vẫn không đảm bảo là bạn sẽ có việc. Nhưng ông nhấn mạnh một điều lạc quan là một khi bạn sỡ hữu bất kỳ một kỹ năng nào, kỹ năng đó có thể chuyển đổi để thực hiện một công việc hoàn toàn khác trước đó bạn từng làm. Ông đưa ra ví dụ, một nhân viên thu ngân có 70% kỹ năng cần thiết để trở thành nhân viên chăm sóc khách hàng, một tài xế có 57% kỹ năng cần thiết để chuyển sang làm nhiên viên chuỗi cung ứng. Trong tương lai, các công ty sẽ ít tập trung tuyển dụng dựa vào bằng cấp, thay vào đó sẽ tìm kiếm nhân tài có kỹ năng phù hợp với vai trò trong công việc mình đưa ra. 

Đây quả là một tin mừng cho các bạn trẻ đang lo lắng về tìm kiếm công việc phù hợp trong tương lai, trong thực tế để tìm kiếm một công việc phù hợp mà mình yêu thích sẽ không hề dễ dàng, điều này càng khó hơn đối với các bạn gặp áp lực về tài chính phải tìm kiếm công việc ngay khi ra trường. Nhưng nếu bạn biết tận dụng cơ hội học và trao dồi các kỹ năng quan trọng  trong công việc hiện tại bạn đang làm, dù công việc đó chưa hẳn là công việc bạn hoàn toàn thích thú, các kỹ năng quan trọng đó hoàn toàn có thể được áp dụng rất tốt trong công việc mà bạn thật sự yêu thích sau này. Thực vậy, những kỹ năng phát triển kinh doanh, chăm sóc khách hàng và bán hàng mà mình tích luỹ trước đó khi làm cho nhiều công ty khác nhau đã giúp mình khá thoải mái khi chuyển sang làm công việc gây quỹ cho một tổ chức phi lợi nhuận. 

Hà Thiên Kim hay còn gọi là MeoMeo, host của podcast rất lâu năm “Những câu chuyện làm Ngành” cũng chia sẻ trải nghiệm thực tế của mình trong tập 1 “Mẹ ơi, con muốn bỏ học” của Mùa 3 từ Dear Our Community Podcast, Kim từng khá lo lắng khi bắt đầu với vị trí khá thấp trong một công việc mới dù đã đi làm nhiều năm, nhưng chính nhờ những kỹ năng, kinh nghiệm Kim tích luỹ từ công việc trước đó đã giúp sự thăng tiến của Kim trở nên nhanh hơn rất nhiều so với những bạn khác cùng vị trí. 

 

KẾT LUẬN

Vì vậy, nếu bạn cũng đang lo lắng liệu có tìm được và phát triển trong công việc yêu thích nếu bạn chưa biết mình đang muốn gì và có thể làm gì, hay thậm chí bạn đang làm trong một công việc mà mình không hề cảm thấy thật sự yêu thích, hy vọng những chia sẻ này sẽ giúp bạn cảm thấy an tâm một phần nào. Hơn thế nữa, sẽ giúp bạn có thêm động lực để dám thử những cái mới để trao dồi thêm những kỹ năng mới, biết đâu những kỹ năng ấy trong tương lai chính bạn và cả người tuyển dụng bạn lại cần đến.

Thông tin người viết:

Kelly photoTuyền (Kelly) hiện là Trưởng bộ phận Dịch vụ Thiện Nguyện tại Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Cộng đồng LIN, một tổ chức phi lợi nhuận Việt Nam được thành lập vào năm 2009. Công việc của cô bao gồm xây dựng và sản xuất nội dung phối hợp với các đối tác, chuyên gia nhằm nâng cao nhận thức của công ty và công chúng về hoạt động thiện nguyện, phi lợi nhuận, CSR và tác động xã hội, với mục tiêu thúc đẩy sự phát triển hệ sinh thái thiện nguyện bền vững tại Việt Nam. 

Vào tháng 10 năm 2020, cô cho ra mắt Dear Our Community, nhằm mục đích khai mở tiềm năng của những người trẻ Việt Nam mong muốn sống một cuộc sống hạnh phúc và ý nghĩa, bằng cách cung cấp nội dung chân thực, ý nghĩa và hữu ích, cùng giải pháp học tập và trải nghiệm thực tế giúp những người trẻ khai mở tiềm năng của chính họ để sống một cuộc sống trọn vẹn, Dear Our Community tin rằng những người trẻ không nhất thiết phải lựa chọn giữa thành công trong sự nghiệp và hạnh phúc cá nhân. 

Tuyền có hơn 8 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Phát triển Kinh doanh Quốc tế trong nhiều lĩnh vực. Cô cũng là cựu học viên của YSEALI Professional Fellows Program cohort 2020 – Civic engagement theme do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tài trợ.